Służby transportowe królestwa polskiego w latach sześćdziesiątych xix wieku. Zarząd personalny i okresowe budżety

Abstract

Prezentowany artykuł koncentruje się na kwestiach związanych z działalnością służb transpor-towych ujarzmionego Królestwa Polskiego, w znaczącym pod względem ekonomicznym i poli-tycznym okresie lat sześćdziesiątych XIX wieku. Przeprowadzona analiza dotyczy w szcze-gólności: a) istotnych nominacji o charakterze personalnym oraz zmian strukturalnych; b) szczególnie ważnych i charakterystycznych budżetów dla lat 1860 oraz 1865. Na podstawie przeprowadzonych badań można wysnuć wniosek, iż władze carskie generalne przyjmowały w swoich poczynaniach stanowisko, które - zarówno w nawiązaniu do nominacji szefów war-szawskiej administracji transportowej, jak i w odniesieniu do wybranych budżetów polskich służb komunikacji lądowej i wodnej – można scharakteryzować jako szczególnie konser-watywne. W wypadku decyzji o charakterze personalnym wybierano wyłącznie ludzi cieszących się pełnym zaufaniem; w kwestiach finansowych szczupłość posiadanych środków pieniężnych ograniczała w całej rozciągłości domniemane pojawianie się zupełnie nowych koncepcji, o szer-szym horyzoncie intelektualnym (poza wyjątkiem fragmentów dla budżetu z roku 1865, a zatem z okresu po upadku Powstania Styczniowego). Z kolei kierunek zmian instytucjonalnych charak-teryzował się dużą amplitudą wahań czynników carskich. O znacznej niepewności co do dalsze-go postepowania świadczy: a) znacąca liczba samych przewartościowań instytucjonalnych; b) ich oczywiste uzależnienie od ogólnej sytuacji politycznej; c) przeciwstawność kryjących się za owymi zmianami tendencji. Tak było w roku 1861, gdy zależny bezpośrednio od petersbur-skiej centrali warszawski Zarząd XIII Okręgu Komunikacji Cesarstwa Rosyjskiego został zastąpiony przez Zarząd VII Okręgu Komunikacji. Podobna sytuacja miała miejsce w roku 1862, gdy namiestnik carski w Królestwie Polskim ponownie powołał do życia w pełni niezawisły od władz rosyjskich Zarząd Komunikacji Lądowych i Wodnych. Wreszcie potwierdzają tylko tę regułę drastyczne zmiany instytucjonalne z roku 1867, kiedy to lokalne warszawskie władze ad-ministracyjne przemianowano już ostatecznie na rosyjski XI Zarząd Komunikacji. Tak czy inac-zej, w latach sześćdziesiątych XIX wieku dokonały się w formalnych polskich służbach transpor-towych liczne i dalekosiężne w swoim rezultacie zmiany, które - wobec finalnego włączenia w roku 1867 Zarządu Komunikacji Lądowych i Wodnych do struktur administracyjnych Cesarstwa Rosyjskiego – doprowadziły w dalszej perspektywie do ogromnego zapóźnienia cywilizacyjnego polskiego drogownictwa drugiej połowy XIX wieku.